Ile razy słyszeliśmy opinie w stylu: „ach te roszczeniowe Zetki” czy „pracownicy 50+ nie ogarniają najnowszych technologii”? Takie przekonania, choć popularne, często opierają się na stereotypach, które ograniczają nasze spojrzenie. Skąd się biorą?
Zdarza się, że z osobistych doświadczeń, które są najprostszą drogą do generalizowania i oceniania danego pokolenia jedną miarą. Jak tego uniknąć? Na pewno pomocna może być próba poznania źródeł różnic pokoleniowych. Świat wokół nas zmienia się dynamicznie, starzenie się społeczeństw, rozwój technologii, ewolucja stylów życia oraz zróżnicowanie wartości między pokoleniami, to tylko niektóre z wyzwań, które kształtują naszą codzienność. Zrozumienie tych procesów jest kluczowe, aby lepiej funkcjonować w społeczeństwie oraz budować mosty między pokoleniami.
Ciężko wybrać tylko kilka książek, które mogą nam w tym pomóc i są według mnie, absolutnym top w obszarze tematyki międzypokoleniowej. Mam jednak nadzieję, że te które przedstawiam poniżej, okażą się pomocne na drodze do szukania porozumienia pomiędzy przedstawicielami różnych grup wiekowych. Ułatwią również poznanie ich odmiennej perspektywy, co z kolei przełoży się na skuteczniejszą komunikację w rodzinie, w miejscu pracy czy w społeczeństwie jako całości.
Od czego zacząć?
Zacznijmy od podstaw, czyli od zrozumienia: czym tak naprawdę są pokolenia oraz czy stosowanie siatki poznawczej, dzielącej je ze względu na wiek, to powszechny błąd, któremu ulegamy jako społeczeństwo czy może narzędzie, pomocne w zrozumieniu różnic między nami? Odpowiedzi na te i inne pytania, znajdziemy na pewno w dwóch, kultowych już pozycjach.
Pierwsza z nich to “Pokolenia. Współczesne zjawiska kulturowe i relacje międzypokoleniowe” – autorstwa prof. Piotra Sobierajskiego i Magdaleny Kuszewskiej. Publikacja jest szerokim spojrzeniem na zmieniające się relacje międzypokoleniowe w Polsce, a co więcej – pokazuje nieuchronność tych zmian.
Autorzy analizują wpływ przemian społecznych na więzi rodzinne obrazując, jak współczesna kultura redefiniuje role i oczekiwania wobec różnych pokoleń. Daje nam jasne wskazówki co możemy zrobić, żeby zamiast podejmowania prób zmieniania siebie nawzajem, nauczyć się jak można pięknie się różnić od siebie. Książka będzie także cenna dla tych, którzy chcą zrozumieć polski kontekst kulturowy i specyficzne wyzwania, jakie niesie starzenie się społeczeństwa.
Drugą pozycją, którą polecam jako podstawę zrozumienia różnic pokoleniowych jest pozycja: “Pokolenia: prawdziwe różnice między pokoleniami X, Y, Z, Baby Boomers i Cichym Pokoleniem oraz co one oznaczają dla przyszłości zachodniego świata” – autorstwa amerykańskiej psycholożki Jean M. Twenge, jednej z najbardziej znanych badaczek różnic pokoleniowych. W swojej książce opiera się na obszernej analizie danych, aby ukazać rzeczywiste różnice i ich wpływ na różne pokolenia. Czytając ją musimy mieć na uwadze, że dane wykorzystane w materiale, dotyczą społeczeństwa amerykańskiego, co jest szczególnie istotne w przypadku analizy starszych pokoleń, które znacznie się różnią od polskich. Nadal jednak jest to kompendium wiedzy, bardzo przydatnej w zrozumieniu choćby podstawowych przyczyn zmian pokoleniowych jak: nowe technologie, spowolnienie życia czy indywidualizacja, czyli stawianie siebie jako jednostki, na pierwszym miejscu życiowych potrzeb.
Mix pokoleniowy w miejscu pracy
Funkcjonowanie pięciu pokoleń na rynku pracy niesie za sobą wiele wyzwań dla pracodawców. Żeby poradzić sobie z nimi i to, co wydaje się nam na pierwszy rzut oka problemem, przekuć w zalety różnorodności, musimy wiedzieć jak zarządzać wielopokoleniowymi zespołami i jak uniknąć pułapki „akcyjności” w tym obszarze (czyli podejmowania doraźnych działań, zamiast wdrażania długofalowej strategii).
Podstawą skutecznego zarządzania wiekiem w firmie, jest przyjrzenie się naszej kulturze organizacyjnej i temu, w jaki sposób komunikujemy się na co dzień
Książką, która może być w tym pomocna jest publikacja dr Anny Agaty Nowak „Pozytywna organizacja. Jak ją budować?”. To swego rodzaju poradnik dla osób zarządzających zespołami pracowniczymi, skutecznie naprowadzający na ścieżkę budowania miejsca pracy, w którym komunikacja jest oparta na empatii, co jest najskuteczniejszym sposobem usunięcia barier w porozumieniu międzypokoleniowym. Porusza także istotny aspekt naszego kapitału psychologicznego, którego wzmacnianie jest niezwykle ważne dla prawidłowego funkcjonowania w zespołach pracowniczych, również tych mieszanych wiekowo.
Starość czy długie życie?
Starość – słowo, które dla jednych brzmi jak spokojny przystanek po wyczerpującej podróży, dla innych jak nieuchronne wyzwanie, które budzi lęk. Żyjemy w czasach, w których średnia długość życia rośnie, a społeczeństwo starzeje się w niespotykanym dotąd tempie. To sprawia, że coraz częściej mierzymy się nie tylko z własnymi refleksjami na temat przemijania, ale także z codziennymi wyzwaniami związanymi z opieką nad starzejącymi się bliskimi. W tej rzeczywistości naturalne jest, że różne pokolenia patrzą na życie, szczęście i zmiany w sposób diametralnie odmienny. Nie gorszy czy lepszy, po prostu różny. Żeby lepiej zrozumieć te różnice, polecam sięgnąć po książkę Izy Klementowskiej pt. „Szczęście i inne przypadki”.
Ta publikacja to próba uchwycenia wielowymiarowego spojrzenia na starzenie się i różnice pokoleniowe w postrzeganiu życia codziennego. Zbiór mikroreportaży składający się z trzech osobnych części – Szczęście, Zmiana, Wybór, które tworzą opowieść o życiu tych, którzy je rozpoczynają i tych, którzy niosą już bagaż wieloletnich doświadczeń. Bo tak właśnie polecam podchodzić do nieuchronności: nie myśląc o starości tylko o długim życiu z różnymi jego etapami.
Miłej lektury!
Agnieszka Krawczyk-Dąbrowska
Psychogerontolożka, specjalistka ds. komunikacji międzypokoleniowej, członkini Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego. Wspiera firmy w zakresie zmian demograficznych (strategie, szkolenia, ekspertyzy).